Słowa kluczowe
literatura osadnicza
mitologia
migracje
tradycja literacka
Jak cytować
Abstrakt
Tematem artykułu jest literatura dotycząca Ziem Odzyskanych – terenów przyłączonych do Polski w 1945 roku w wyniku zmiany granic terytorialnych kraju. Literatura ta, powstająca w latach 1945-1989, była zarówno wynikiem zapotrzebowania politycznego, jak też wyrazem doświadczenia migracyjnego. Analizie poddano tylko utwory wybranych autorów: Zygmunta Trziszki oraz Haliny Auderskiej. Wskazano na sposoby konstruowania mitologii Ziem Odzyskanych. Do nich należy na przykład wykorzystywanie utrwalonych w kulturze motywów i toposów związanych z przestrzenią i podróżą (m.in. motyw podróży Odyseusza i wyprawy po złote runo w prozie Trziszki), a także negatywna reinterpretacja wątków osadniczych (elementy antyarkadii w powieściach Auderskiej). Na podstawie analizy materiału literackiego wskazano na wieloaspektowość narracji o osadnictwie na Ziemiach Odzyskanych – na ich aspekty polityczne, fundacyjne, mitologiczne oraz psychologiczne.
Bibliografia
Auderska Halina, Babie lato, Warszawa 1976.
Auge Marc, Nie-miejsce. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności, trans. R. Chymkowski, Warszawa 2010.
Bakuła Bogusław, Między wygnaniem a kolonizacją. O kilku odmianach polskiej powieści migracyjnej w XX wieku, [in:] Narracje migracyjne w literaturze polskiej XX i XXI wieku, ed. H. Gosk, Kraków 2012.
Brzoza Jan, Ziemia, Katowice 1981.
Frye Northrop, Archetypy literatury, trans. A. Bejska, [in:] Współczesna teoria badań literackich za granicą, ed. H. Markiewicz, vol. 2, Warszawa 1976.
Gosk Hanna, Nie-mieszkańcy nie-miejsca. O powojennym osadzaniu się “gdzieś” ludzie “skądś”, [in:] Narracje migracyjne w literaturze polskiej XX i XXI wieku, ed. H. Gosk, Kraków 2012.
Halicka Beata, Polski Dziki Zachód. Przymusowe migracje i kulturowe oswajanie Nadodrza 1945-1948, trans. A. Łuczak, Kraków 2015.
Kuszyk Karolina, Poniemieckie, Wołowiec 2019.
Mikołajczak Małgorzata, Czarcia kraina. O lubuskim kontr-micie tożsamościowym, [in:] (P)o zaborach, (p)o wojnie, (p)o PRL. Polski dyskurs postzależnościowy dawniej i dziś, ed. H. Gosk, E. Kraskowska, Kraków 2013.
Mikołajczak Małgorzata, Nie-miejsce pod arkadyjskim szyldem, “Teksty Drugie” 2013, no 3.
Mikołajczak Małgorzata, “Szli na Zachód osadnicy…” Rola metaforyki przestrzennej w tworzeniu mitologii Ziemi Lubuskiej, [in:] Od poetyki przestrzeni do geopoetyki, ed. E. Konończuk, E. Sidoruk, Białystok 2012.
Parandowski Jan, Wstęp, [in:] Homer, Odyseja, przeł. J. Parandowski, Z. Parandowski, R. Szczepkowska, Warszawa 1998.
Paukszta Eugeniusz, Wrastanie, Poznań 1986.
Szydłowska Joanna, Narracje pojałtańskiego Okcydentu. Literatura polska wobec pogranicza na przykładzie Warmii i Mazur (1945-1989), Olsztyn 2013.
Trziszka Zygmunt, Podróże do mojej Itaki, Warszawa 1980.
Zawada Andrzej, Pochwała prowincji, Wrocław 2009.
Zielińska Anna, Miejsca niechciane, “Lamus” 2011, no 1.