Słowa kluczowe
komparatystyka
przekład literacki
poezja
poeci metafizyczni
przekład literacki
poezja
poeci metafizyczni
Jak cytować
Banaszak, Michał. 2019. „Rola przekładu Poetyckiego W Recepcji Angielskiej Poezji Metafizycznej XVII Wieku W Polsce. Zarys Problematyki”. In Gremium. Studia Nad Historią, Kulturą I Polityką, nr 13 (grudzień). https://doi.org/10.34768/ig.vi13.330.
Abstrakt
Wiersze angielskich poetów metafizycznych XVII stulecia – Johna Donne’a, George'a Herberta, Thomasa Traherne'a i innych – zostały upowszechnione kręgu anglojęzycznym w dużej mierze za sprawą T.S. Eliota. Przekrojowe tłumaczenia tej poezji na język polski zaczęły być publikowane dopiero w drugiej połowie XX w. Autorami najistotniejszych tłumaczeń są m.in. Jerzy Pietrkiewicz, Jerzy S. Sito i Stanisław Barańczak. Celem niniejszej pracy jest określenie problemów, związanych z tym, w jaki sposób recepcja poetów metafizycznych w Polsce jest warunkowana przez wybory tłumaczy, dokonywane w akcie przekładu. Okazuje się bowiem, że nie tylko czytelnicy poezji, ale też badacze i literaturoznawcy opierają się w pewnej mierze na kształcie przekładu. W tym zakresie przekłady jednego tylko tłumacza – Barańczaka – zdają się mieć status kanoniczny. Innym istotnym zagadnieniem jest niejednorodność grupy poetów metafizycznych, stanowiąca wyzwanie dla tłumacza, który chce oddać indywidualny styl każdego z nich. Poezja metafizyczna daje też okazję do prześledzenia sporów o strategie tłumaczenia poezji dawnej.
Bibliografia
Barańczak S., Antologia angielskiej poezji metafizycznej XVII stulecia, Warszawa 1982; Warszawa 1991.
Darasz W.J., Antologia poezji angielskiej w wyborze i przekładzie W.J. Darasza, https://sites.google.com/site/apawwiprzekladziewjdarasza/, 11.06.2018.
Pietrkiewicz J., Antologia liryki angielskiej (1300-1950), Londyn 1958.
Sito J.S., Poeci metafizyczni, Warszawa 1981.
Sito J.S., Śmierć i miłość. Mała antologia poezji według tekstów angielskich mistrzów, przyjaciół, rywali, wrogów i naśladowców Johna Donne'a, Warszawa 1963.
Krzeczkowski H., Sito J.S., Żuławski J. (wybór i oprac.), Poeci języka angielskiego, t. 1, Warszawa 1969.
Barańczak S. (tłum.), Cnota, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 237.
Barańczak S. (tłum.), Męczarnia, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 209.
Barańczak S. (tłum.), Noc, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 436-437.
Barańczak S. (tłum.), Odbicia w wodzie, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 453-455.
Engelking L. (tłum.), Odeszli wszytcy do świata światłości!, http://www.podkowianskimagazyn.pl/nr47/tlumaczenia_engelkinga.htm, 11.06.2018.
Froński M. (tłum.), Skrzydła wielkanocne, [w:] „Literatura na świecie”…, s. 124.
Froński M. (tłum.), Cnota, [w:] „Literatura na świecie”…, s. 122.
Herbert G., Easter Wings, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 1599.
Herbert G., Virtue, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 1604.
Nowakowska E. (tłum.), Sonet X, „Fraza” 1998, nr 19/20, s. 88-89.
Pietrkiewicz J. (tłum.), Dziecię płonące, [w:] Poeci języka angielskiego…, s. 246.
Pietrkiewicz J. (tłum.), Cnota, [w:] Antologia liryki angielskiej…, s. 71-72.
Sito J.S. (tłum.), Cienie na wodzie, [w:] Poeci metafizyczni…, s. 193-195.
Sito J.S. (tłum.), Cnota, [w:] Poeci metafizyczni…, s. 119.
Sosnowski A. (tłum.), Centurie rozmyślań, [w:] „Literatura na świecie...”, s. 86-101, 125-143, 210-217.
Southwell R., The Burning Babe, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 956-957.
Stasiak S. (tłum.), Agonia w Ogrójcu, [w:] Poeci języka angielskiego…, s. 529.
Vaughan H., The Night, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 1626-1628.
Adamczyk-Garbowska M., Barańczak jako tłumacz, czyli pochwała lenistwa, „Akcent” 1995, nr 2, s. 181-187.
Baldick C., Oxford Dictionary of Literary Terms, Oxford University Press 2015.
Barańczak S., Mały, lecz maksymalistyczny manifest translatologiczny […], [w:] Ocalone w tłumaczeniu. Szkice o warsztacie tłumacza poezji z dodatkiem małej antologii przekładów-problemów, Kraków 2004.
Bącała M., Analiza paradoksu i oksymoronu w wierszach Janusza St. Pasierba w perspektywie poetyki „ascezy słowa” (ujęcie porównawcze – na tle przykładów z angielskiej poezji metafizycznej), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2007, t. 9, s. 275-291.
Bennett J., Five Metaphysical Poets, Cambridge 1964.
Cox R.G., A Survey of Literature from Donne to Marvell, [w:] Ford B. (ed.), The New Pelican Guide to English Literature. From Donne to Marvell, Harmondsworth 1990.
Cuddon J.A., The Penguin Dictionary of Literary Terms & Literary Theory, The Estate of J. A. Cuddon 2013.
Davis D., Traherne – wprowadzenie, „Literatura na świecie” 2014, nr 5-6, s. 24-32.
Eliot T.S., The Metaphysical Poets, [w:] Abrams M.H. (gen. ed.), The Norton Anthology of English Literature, t. 2, New York – London 2000, s. 2401-2408.
Hernas C., Literatura baroku, Warszawa 1995.
Johnson S., Cowley, [w:] Abrams M.H. (gen. ed.), The Norton Anthology of English Literature, t. 1, New York – London 2000, s. 2736-2738.
Kaczorowska M., Przekład jako kontynuacja twórczości własnej. Na przykładzie wybranych translacji Stanisława Barańczaka z języka angielskiego, Kraków 2011.
Karplukówna M. (red.), Słownik polszczyzny XVI wieku, t. V, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971.
Kozłowska M., Interpretacja trudnych fragmentów z „Rytmów albo wierszy polskich” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego w ważniejszych edycjach cyklu, „Pamiętnik literacki 2015”, nr 1, s. 183-189.
Krupiński J., Krytyka przekładu S. Barańczaka „Love” G. Herberta (szkic), https://krupinski.asp.krakow.pl/trans/jk%20Milosc%20George%20Herbert.pdf, 11.06.2018
Łuszczykiewicz P., Sztuka przekładu, „Nowe Książki” 1998, nr 1, str. 12.
Machej Z., Promieniowanie Traherne’a, „Literatura na świecie”…, s. 114-119.
Marks C.L., Thomas Traherne i platonicy z Cambridge, „Literatura na świecie”…, s. 51-85.
Martz L.L. (ed.), The Oxford Poetry Library. George Herbert, Oxford, New York 1994.
Nieukerken A., Ironiczny konceptyzm. Nowoczesna polska poezja metafizyczna w kontekście anglosaskiego modernizmu, Kraków 1998.
Pawelec D., Poezja Stanisława Barańczaka: reguły i konteksty, Katowice 1992.
Plichta P., O pierwszych przekładach utworów Johna Donne na język polski, [w:] Fast P., Osadnik W.M. (red.), „Studia o przekładzie”, Katowice 2012, nr 33 („Wielcy tłumacze”), s. 97-108.
Rajewska E., Stanisław Barańczak. Poeta i tłumacz, Poznań 2007.
Sokołowska J., Dwie Nieskończoności. Szkice o literaturze barokowej Europy, Warszawa 1978.
Sosnowski A., od tłumacza¸ „Literatura na świecie”…, s. 218-221.
Ward J., George Herbert a wiek XX: w kręgu chrześcijańskiej poezji brytyjskiej, „Pamiętnik Literacki” 2007, nr 98/2, s. 107-129.
Wierzbicka-Trwoga K., Poezja święta. Trzy cykle religijne baroku europejskiego, Warszawa 2014.
Wilcox H., George Herbert, [w:] Corns T.N. (ed.), The Cambridge Companion to English Poetry. Donne to Marvell, Cambridge University Press 1998.
Wilczek P., John Donne. Polskie przekłady Sonetu X, [w:] Fast P. (red.), „Studia o przekładzie”, Katowice 2011, nr 32 („Angielsko-polskie związki literackie”), s. 19-30.
Wiszniowska-Majchrzyk M., „Onegdaj w nocy wieczność oczy me ujrzały” czyli o angielskiej poezji metafizycznej XVII wieku, „Studia Philosophiae Christianae” 2011, nr 47/1, s. 151-166.
Darasz W.J., Antologia poezji angielskiej w wyborze i przekładzie W.J. Darasza, https://sites.google.com/site/apawwiprzekladziewjdarasza/, 11.06.2018.
Pietrkiewicz J., Antologia liryki angielskiej (1300-1950), Londyn 1958.
Sito J.S., Poeci metafizyczni, Warszawa 1981.
Sito J.S., Śmierć i miłość. Mała antologia poezji według tekstów angielskich mistrzów, przyjaciół, rywali, wrogów i naśladowców Johna Donne'a, Warszawa 1963.
Krzeczkowski H., Sito J.S., Żuławski J. (wybór i oprac.), Poeci języka angielskiego, t. 1, Warszawa 1969.
Barańczak S. (tłum.), Cnota, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 237.
Barańczak S. (tłum.), Męczarnia, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 209.
Barańczak S. (tłum.), Noc, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 436-437.
Barańczak S. (tłum.), Odbicia w wodzie, [w:] Antologia…, Warszawa 1991, s. 453-455.
Engelking L. (tłum.), Odeszli wszytcy do świata światłości!, http://www.podkowianskimagazyn.pl/nr47/tlumaczenia_engelkinga.htm, 11.06.2018.
Froński M. (tłum.), Skrzydła wielkanocne, [w:] „Literatura na świecie”…, s. 124.
Froński M. (tłum.), Cnota, [w:] „Literatura na świecie”…, s. 122.
Herbert G., Easter Wings, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 1599.
Herbert G., Virtue, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 1604.
Nowakowska E. (tłum.), Sonet X, „Fraza” 1998, nr 19/20, s. 88-89.
Pietrkiewicz J. (tłum.), Dziecię płonące, [w:] Poeci języka angielskiego…, s. 246.
Pietrkiewicz J. (tłum.), Cnota, [w:] Antologia liryki angielskiej…, s. 71-72.
Sito J.S. (tłum.), Cienie na wodzie, [w:] Poeci metafizyczni…, s. 193-195.
Sito J.S. (tłum.), Cnota, [w:] Poeci metafizyczni…, s. 119.
Sosnowski A. (tłum.), Centurie rozmyślań, [w:] „Literatura na świecie...”, s. 86-101, 125-143, 210-217.
Southwell R., The Burning Babe, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 956-957.
Stasiak S. (tłum.), Agonia w Ogrójcu, [w:] Poeci języka angielskiego…, s. 529.
Vaughan H., The Night, [w:] The Norton Anthology…, t. 1, s. 1626-1628.
Adamczyk-Garbowska M., Barańczak jako tłumacz, czyli pochwała lenistwa, „Akcent” 1995, nr 2, s. 181-187.
Baldick C., Oxford Dictionary of Literary Terms, Oxford University Press 2015.
Barańczak S., Mały, lecz maksymalistyczny manifest translatologiczny […], [w:] Ocalone w tłumaczeniu. Szkice o warsztacie tłumacza poezji z dodatkiem małej antologii przekładów-problemów, Kraków 2004.
Bącała M., Analiza paradoksu i oksymoronu w wierszach Janusza St. Pasierba w perspektywie poetyki „ascezy słowa” (ujęcie porównawcze – na tle przykładów z angielskiej poezji metafizycznej), „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica” 2007, t. 9, s. 275-291.
Bennett J., Five Metaphysical Poets, Cambridge 1964.
Cox R.G., A Survey of Literature from Donne to Marvell, [w:] Ford B. (ed.), The New Pelican Guide to English Literature. From Donne to Marvell, Harmondsworth 1990.
Cuddon J.A., The Penguin Dictionary of Literary Terms & Literary Theory, The Estate of J. A. Cuddon 2013.
Davis D., Traherne – wprowadzenie, „Literatura na świecie” 2014, nr 5-6, s. 24-32.
Eliot T.S., The Metaphysical Poets, [w:] Abrams M.H. (gen. ed.), The Norton Anthology of English Literature, t. 2, New York – London 2000, s. 2401-2408.
Hernas C., Literatura baroku, Warszawa 1995.
Johnson S., Cowley, [w:] Abrams M.H. (gen. ed.), The Norton Anthology of English Literature, t. 1, New York – London 2000, s. 2736-2738.
Kaczorowska M., Przekład jako kontynuacja twórczości własnej. Na przykładzie wybranych translacji Stanisława Barańczaka z języka angielskiego, Kraków 2011.
Karplukówna M. (red.), Słownik polszczyzny XVI wieku, t. V, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1971.
Kozłowska M., Interpretacja trudnych fragmentów z „Rytmów albo wierszy polskich” Mikołaja Sępa Szarzyńskiego w ważniejszych edycjach cyklu, „Pamiętnik literacki 2015”, nr 1, s. 183-189.
Krupiński J., Krytyka przekładu S. Barańczaka „Love” G. Herberta (szkic), https://krupinski.asp.krakow.pl/trans/jk%20Milosc%20George%20Herbert.pdf, 11.06.2018
Łuszczykiewicz P., Sztuka przekładu, „Nowe Książki” 1998, nr 1, str. 12.
Machej Z., Promieniowanie Traherne’a, „Literatura na świecie”…, s. 114-119.
Marks C.L., Thomas Traherne i platonicy z Cambridge, „Literatura na świecie”…, s. 51-85.
Martz L.L. (ed.), The Oxford Poetry Library. George Herbert, Oxford, New York 1994.
Nieukerken A., Ironiczny konceptyzm. Nowoczesna polska poezja metafizyczna w kontekście anglosaskiego modernizmu, Kraków 1998.
Pawelec D., Poezja Stanisława Barańczaka: reguły i konteksty, Katowice 1992.
Plichta P., O pierwszych przekładach utworów Johna Donne na język polski, [w:] Fast P., Osadnik W.M. (red.), „Studia o przekładzie”, Katowice 2012, nr 33 („Wielcy tłumacze”), s. 97-108.
Rajewska E., Stanisław Barańczak. Poeta i tłumacz, Poznań 2007.
Sokołowska J., Dwie Nieskończoności. Szkice o literaturze barokowej Europy, Warszawa 1978.
Sosnowski A., od tłumacza¸ „Literatura na świecie”…, s. 218-221.
Ward J., George Herbert a wiek XX: w kręgu chrześcijańskiej poezji brytyjskiej, „Pamiętnik Literacki” 2007, nr 98/2, s. 107-129.
Wierzbicka-Trwoga K., Poezja święta. Trzy cykle religijne baroku europejskiego, Warszawa 2014.
Wilcox H., George Herbert, [w:] Corns T.N. (ed.), The Cambridge Companion to English Poetry. Donne to Marvell, Cambridge University Press 1998.
Wilczek P., John Donne. Polskie przekłady Sonetu X, [w:] Fast P. (red.), „Studia o przekładzie”, Katowice 2011, nr 32 („Angielsko-polskie związki literackie”), s. 19-30.
Wiszniowska-Majchrzyk M., „Onegdaj w nocy wieczność oczy me ujrzały” czyli o angielskiej poezji metafizycznej XVII wieku, „Studia Philosophiae Christianae” 2011, nr 47/1, s. 151-166.