STALINOWSKIE REPRESJE WOBEC EDWARDA KULI, NAUCZYCIELA HISTORII, W ŚWIETLE DOKUMENTÓW WOJSKOWEGO SĄDU REJONOWEGO W ZIELONEJ GÓRZE

Abstrakt

Życie Edwarda Kuli, nauczyciela historii, dyrektora szkoły, zasługuje na opisanie nie tylko dlatego, że stał się ofiarą stalinowskiego terroru, wymierzonego w ideologicznych przeciwników – za takiego uznały go organy komunistycznej sprawiedliwości – ale również dlatego, że uczyniono go obywatelem drugiej kategorii, który po odbyciu kary więzienia zmuszony był do życia na marginesie społecznym. Jego droga była szczególna. Będąc synem chłopa małorolnego, przeszedł wszystkie szczeble edukacji II Rzeczypospolitej, zostając ostateczne absolwentem kierunku historii na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jesienią 1945 r. przyjechał do Zielonej Góry i rozpoczął swoją karierą zawodową nauczyciela historii, a następnie dyrektora Szkoły Przemysłowej. Urząd Bezpieczeństwa interesował się nim ze względu na jego wojenne związki z Narodowymi Siłami Zbrojnymi. Edward Kula po kilku latach pracy zdobył silną pozycję i autorytet wśród uczniów i nauczycieli. Władzę to niepokoiło tym bardziej, że nie należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Postanowiono usunąć niewygodnego dyrektora, wykorzystując do tego celu zeznania dziewięciu uczniów, którzy opowiedzieli funkcjonariuszom UB o tym, że „nie nauczał właściwej historii Polski, bo mówił inaczej niż pisano w gazetach i mówiono w radiu”. Na jego rozprawie (styczeń 1951 r.) pojawili się również uczniowie, którzy przed sędzią wojskowym bronili swojego dyrektora, mówiąc, że „nigdy nie słyszeli, aby źle prowadził swoje wykłady i mówił coś niewłaściwego pod adresem Polski Ludowej”. Sędzia dał wiarę jednak uczniom oskarżającym i skazał Kulę na 4 lata więzienia. Po odbytej karze, Kula nigdy nie odzyskał już utraconej pozycji społecznej. Stan ten trwał do 1991 r., kiedy Sąd Wojewódzki w Zielonej Górze unieważnił wyrok, stwierdzając, że „prowadząc wykłady z historii”, walczył o niepodległy byt Państwa Polskiego. Po latach dzięki dwóm żyjących uczniów – Walerianowi Piotrowskiemu i Wilhelmowi Skibińskiemu – została przywrócona pamięć niepokornego nauczyciela. W 2016 r. usłyszałem jego historię. Badając akta Wojskowego Sądu Rejonowego w Zielonej Górze, dotarłem do teczki „Sprawa karna przeciwko Edwardowi Kuli”.