Abstrakt
Artykuł jest poświęcony pierwszemu, niekompletnemu przekładowi na język polski dzieła Ab Urbe condita Tytusa Liwiusza. Tłumaczem był niewidomy hrabia, Józef Maksymilian Ossoliński, absolwent jezuickiego Collegium Nobilium w Warszawie. W kontekście uwag zamieszczonych we wstępie do swego przekładu, tłumacz jawi się jako osoba w pełni świadoma trudności, jakie mogą pojawić się w trakcie pracy. Jednocześnie jego poglądy na tłumaczenie korespondują z tymi, które głosili teoretycy i praktycy sztuki przekładu polskiego Oświecenia. Przeprowadzona w artykule analiza porównawcza trzech fragmentów oryginalnego tekstu Liwiusza i przekładu Ossolińskiego pokazuje słabe strony oświeceniowego tłumaczenia: długie, zawiłe zdania, nadużywanie archaizmów, stosowanie kwiecistych metafor oraz wzbogacanie treści oryginalnej. Chociaż sam przekład nie odpowiada dzisiejszym standardom, to jednak warto docenić trud Ossolińskiego. Ociemniały hrabia podjął się pracy nad przekładem nie tylko, by „pogodzić się” z kalectwem, ale też ze względów patriotycznych. Chciał pokazać młodzieży piękno i bogactwo języka polskiego w okresie fascynacji językiem i kulturą francuską.
Bibliografia
Kostkiewiczowa T., Horyzonty wyobraźni. O języku poezji czasów oświecenia, Warszawa 1984.
La Harpe J.F. de, Le Lycée, ou cours de littérature, vol. 18, Paris 1798–1804.
Livii Titi, Ab urbe condita libri, editionem primam curavit Guilelmus Weissenborn, editio altera, quam curavit Mauritius Müller, pars I, lib. I–VI, Lipsiae 1910,
Liviusz Titus, Dzieje od założenia miasta Rzymu. Wybór, przeł. i oprac. W. Strzelecki, Wrocław 2004.
Livius Titus, Dzieje rzymskie od założenia miasta, t. I, przeł. A. Kościółek, wstęp J. Wolski, oprac. M. Brożek, Wrocław 1968.
Livius Titus, Römische Geschichte von Erbauung der Stadt an: nach Drakenborchscher Ausgabe aus dem Lateinischen übersetzt und mit Anmerkungen versehen von Gottfried Grosse, Franz 1798.
Tacyt, Kaia Korneliusza Tacyta Dzieła wszystkie, przekładania A.S. Naruszewicz S.J., t. I–III, Warszawa 1772–1783.
Ossoliński J.K., Rozmowy Pyrra z Fabrycjuszem o dostatkach i ubóstwie obywatelskim według Liwiusza, „Zabawy Przyjemne i Pożyteczne” 1771, 3/cz. 3, s. 209–222.
Słownik polszczyzny XVI wieku, t. VII, Wrocław‒Warszawa 1973.
Słownik staropolski, t. VI, Warszawa 1970–1973.
Ziętarska J., Sztuka przekładu w poglądach polskiego Oświecenia, „Studia z okresu Oświecenia”, t. X, Wrocław–Warszawa 1969.