Słowa kluczowe
edukacja grecka
retoryka starożytna
anegdoty
Jak cytować
Abstrakt
Filozofia cynicka znajdowała swoich zwolenników do końca IV wieku po Chr. Wśród najważniejszych źródeł, które przedstawiają działalność cyników w schyłkowym okresie są dwie mowy cesarza rzymskiego Juliana (361-363). W obu mowach władca surowo napomniał współczesnych cyników za odejście od zasad pierwotnego cynizmu. Julian posiadał rozległą wiedzę na temat filozofii cynickiej i jej założycieli: Antystenesa, Diogenesa z Synopy, Kratesa z Teb. Prawdopodobnie wiadomości te posiadł w ramach studiów filozoficznych. Jednakże nie jest wykluczone, że przyszły cesarz zetknął się z cynizmem znacznie wcześniej, w początkach swojej edukacji w Nikomedii między 338-342. Podstawowe zasady cynickiej filozofii, a przede wszystkim postać słynnego Diogenesa Psa, były przedstawiane uczniom w greckiej szkole w ramach kursu czytania i pisania. Wynikało to z szerokiej popularności greckiej chrei, w której filozof z Synopy był głównym bohaterem. Podobnie, chreie z Diogenesem jako główną, wypowiadającą się postacią były stosowane na wyższych poziomach edukacji, obejmujących również szkoły retoryczne. Tak duża popularności cynickiej chrei na szkole uczącej dzieci czytania i pisania potwierdzona jest przez teksty szkolne, które zachowały się wśród papirusów oraz podręczników sztuki retorycznej. Nie można również wykluczyć, że w niektórych przypadkach uczniowie wybierali cynicki model życia pod wpływem postaci Diogenesa i zasad cynizmu, z którymi zapoznawali się w ramach podstawowej edukacji. ramach podstawowej edukacji.
Bibliografia
Apoftegmaty Ojców Pustyni, t. I: Gerontikon – Księga starców, pol. przekł. M. Borkowska, Kraków 2004.
Chreje
The Chreia and Ancient Rhetoric, vol. II, red. R.F. Hock, E.N. O’Neil, Leiden 2002.
The Chreia and Ancient Rhetoric, vol. I: The Progymnasmata, red. R.F. Hock, E.N. O’Neil, Atlanta 1986.
Diogenes Laertios
Diogenes Laertius, Lives of eminent philosophers, vol. II, red. R.D. Hicks, London-New York 1925.
Diomedes
Ars grammatica, [w:] The Chreia and Ancient Rhetoric, vol. II, red. R.F. Hock, E.N. O’Neil, Leiden 2002, s. 67-73.
Eunapiusz z Sardes
Philostratus and Eunapius, Lives of the Sophists, red. W.C. Wright, London-New York 1922.
Focjusz
Focjusz, Biblioteka, t. II, pol. przekł. O. Jurewicz, Warszawa 1988. Photius, Bibliotheca, t. II, red. i fr. przekł. R. Henry, Paris 1960.
Herodot z Halikarnasu Homer
Herodoti Historiae, t. I, red. K. Hude, Oxford 1908.
Iliada, pol. przekł. K. Jeżewska, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1981.
Inskrypcje
Supplementum Epigraphicum Graecum 26, Alphenann den Rijn-Germantown, MD 1979.
Jan Doksopatros
John Doxopatres, Homiliae 2, [w:] The Chreia and Ancient Rhetoric, vol. II, red. R.F. Hock, E.N. O’Neil, Leiden 2002, s. 74-77.
Jan Stobajos
Joannis Stobaei, Anthologium, vol. III, red. O. Hense, Berlin 1894.
Jan z Sardes
John of Sardis, Commentarium in Aphthonii, [w:] The Chreia and Ancient Rhetoric, vol. II, red. R.F. Hock, E.N. O’Neil, Leiden 2002, s. 98-112.
Julian cesarz rzymski
Julian Apostata, Misopogon, czyli nieprzyjaciel brody, red. i pol. przekł. A. Pająkowska, Wrocław 2009.
Julien L’Empereur, Oeuvres complètes, t. II, p. 1, red. G. Rochefort, Paris 1963.
Libaniusz
Libanii Opera, vol. II, red. R. Föster, Leipzig 1904.
Libanii Opera, vol. VIII, red. R. Föster, Leipzig 1915.
Libanius, Progymnasmata 3, [w:] The Chreia and Ancient Rhetoric, vol. II, red. R.F. Hock, E.N. O’Neil, Leiden 2002, s. 113-210.
Opracowania
Athanassiadi P., Julian and Hellenism – An Intelectual Biography, London-New York 1992.
Bouffartigue J., Le cynisme dans le cursus philosophique au IVe siècle, [w:] Le cynisme ancient ses prolongements: Actes du colloque international du CNRS, Paris 22-25 juillet 1991, dir. M.-O. Goulet-Cazé, R. Goulet, Paris 1993, s. 339, 358.
Branham R.B., Diogenes Rhetoric and the Invention of the Cynicism, [w:] Le cynisme ancient et ses prolongements: Actes du colloque international du CNRS, Paris 22-25 juillet 1991, dir. M.-O. Goulet-Cazé, R. Goulet, Paris 1993, s. 445-473.
Dictionnaire des philosophes antiques, t. III, dir. R. Goulet, Paris 2000.
Downing F.G., Cynics and Christian Origins, Edinburgh 1992.
Fischer H.A., Studies in Cynicism and the Ancient Near East: the Transformation of a „Chria”, [w:] Religions in Antiquity. Essays in Memory of Erwin Ramsdell Goodenough, red. J. Neusner, Leiden 1970, s. 372-411.
Frings I., Der Weise und der König: Solon und Kroisos bei Herodot und Lukian, Toruń 1996.
Hock R.F., Cynics and Rhetoric, [w:] Handbook of Classical Rhetoric in the Hellenistic Period 330 B.C. – 400 A.D., red. S.E. Porter, Leiden 1997, s. 755, 775.
Höistad R., Cynic Hero and Cynic King: Studies in the Cynic Conception of Man, Uppsala 1948.
Kaster R.A., Guardians of Language: The Grammarian and Society in Late Antiquity, Berkeley-Los Angeles-London 1988.
Kojève A., Julian Apostata 331/332-363, [w:] Historia filozofii politycznej, cz. 2, red. P. Nowak, Warszawa 2016, s. 138-154.
Krueger D., Diogenes the Cynic among the Fourth Century Fathers, „Vigilae Christinae” 1993, vol. 47, s. 29-49.
Moles J., The Woman and the River: Diogenes’ Apophthegm from Herculaneum and Some Popular Misconceptions about Cynicism, „Aperion” 1983, vol. 17, s. 125, 130.
Morgan T.J., Literate education in the Hellenistic and Roman worlds, Cambridge 1998.
Olszaniec S., Krąg uczniów Aidesiosa. Przyczynek do problematyki środowisk neoplatońskich w 2 połowie IV wieku, „AUNC – Historia” 1999, nr 31, s. 157, 171.
Sinko T., Wielowiekowa popularność Diogenesa „Psa”, „Meander” 1960, t. 15, nr 2, s. 86-99.
Sofiści i retorzy greccy w cesarstwie rzymskim (I-VII w.), oprac. P. Janiszewski, K. Stebnicka, E. Szabat, Warszawa 2011.
Szabat E., Teachers in the Eastern Roman Empire (Fifth-Seven Centuries). A Historical Study and Prosopography, [w:] Alexandria: Auditoria of Kom El-dikka and Late Antique Education, Journal of Juristic Papyrology Supplement 8, Warszawa 2007, s. 177-345.
Szabat E., Wprowadzenie do badań nad edukacją u schyłku starożytności (V-VII w.), „U Schyłku Starożytności: Studia Źródłoznawcze” 2007, t. 6, s. 110-171.
Winiarczyk M., Problem autorstwa dzieł Diogenesa z Synopy, „Meander” 2004, nr 5-6, s. 337-347.